Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
1TDE157Türkiye Türkçesi-I2+0+02301.12.2025

 
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Lisans
Bölümü / Programı Türk Dili ve Edebiyatı
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Zorunlu
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin temel amacı, öğrencilerin Türkçenin ses sistemini bilimsel bir yaklaşımla tanımalarını, seslerin oluşum, sınıflandırma ve dizilim özelliklerini kavramalarını sağlamaktır. Ders, dilin en küçük birimi olan sesten başlayarak Türkçenin fonetik (sesbilimsel) ve fonolojik (ses dizimsel) yapısını öğretmeyi hedefler.
Bu kapsamda öğrencilere:
• Türkçede ünlü ve ünsüzlerin oluşum biçimleri,
• Ses olaylarının türleri (benzeşme, düşme, türeme, daralma, kaynaşma vb.),
• Ünlü ve ünsüz uyumlarının kuralları ve istisnaları,
• Ses dizimi (fonotaksis) ilkeleri,
• Ses değişimlerinin biçim ve anlam üzerindeki etkileri,
• Yazı–ses ilişkisi ve yazım kurallarıyla bağlantısı,
• Türkçenin tarihî gelişimi ve diğer dillerle ses etkileşimi
gibi konularda bilgi, kavrayış ve uygulama becerisi kazandırmak amaçlanmaktadır.
Dersin İçeriği Temel kavramlar ve tanımlar (ses, fonem, allofon vs.)
Ses birimleri: ünlüler, ünsüzler — sınıflandırmalar, özellikler
Ses dizimi: Türkçede ünlü uyumu, dizilim ilkeleri
Ses olayları (fonetik/fonolojik değişimler): tonlulaşma, düşme, türeme, benzeşme, daralma vs.
Çağdaş yönelimler: yabancı dillerin etkisi, yazım sorunları, alıntı sözcüklerde ses uyumu sorunları
Uygulamalı analizler: metinlerden ses analizi çalışmaları
Dersin Yöntem ve Teknikleri Anlatım, örnek çözümlemeler
Metin uygulamaları ile ses çözümlemeleri
Sınıf tartışmaları
Öğrenci sunumları
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Yok
Dersi Verenler Dr. Öğr. Üyesi Murat Doğan muratdogan@osmaniye.edu.tr
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
Ders Notları Bu derste Türkçenin ses sistemine ilişkin temel kavramlar, ünlü ve ünsüz sınıflandırmaları, ses olayları, ses uyumları ve ses değişmeleri kuramsal ve uygulamalı biçimde incelenmektedir. Ders boyunca öğrenciler, Türkçenin fonetik ve fonolojik yapısını metin çözümlemeleriyle ilişkilendirerek öğrenirler. Her hafta ele alınan konular, sesin doğasından tarihî ses değişmelerine ve çağdaş eğilimlere kadar uzanır. Dersin sonunda öğrenciler, ses bilgisi kuramlarını Türkçe veriler üzerinde uygulayabilecek düzeyde bilgi ve beceri kazanırlar.

Ders Yapısı
Sosyal Bilimler %100

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 14 2 28
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 2 28
Ödevler 2 13 26
Sunum/Seminer Hazırlama 1 3 3
Ara Sınavlar 1 3 3
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 3 3
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 3 91

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 Türkçenin ses sistemini ve dil yapısını bilimsel yöntemlerle analiz eder.
2 Ses bilgisi, biçim bilgisi ve anlam bilgisi arasındaki ilişkileri kavrar.
3 Türkçedeki ses olaylarını tanımlar, sınıflandırır ve örneklendirir.
4 Türkçenin tarihî ve çağdaş varyantlarını ses bilgisi açısından karşılaştırır.
5 Alan bilgilerini uygulamalı analizlerde ve akademik sunumlarda kullanır.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Temel kavramlar ve sesbilime giriş Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
2 Sesin doğası, oluşumu ve özellikleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
3 Türkçedeki ünlüler: sınıflandırma ve özellikler Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
4 Türkçedeki ünsüzler: sınıflandırma ve özellikler Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
5 Ünlü uyumları ve ünlü benzeşmeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
6 Ünsüz uyumu ve ünsüz benzeşmeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
7 Ses olayları I: ünlü değişmeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
8 Ara sınav
9 Ses olayları II: ünsüz değişmeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
10 Türkçede Eğilimler Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
11 Türkçede tarihî ses değişmeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
12 Ağızlar ve bölgesel ses farklılıkları Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
13 Uygulamalı metin çözümlemeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.
14 Uygulamalı metin çözümlemeleri Demir, N., & Yılmaz, E. (2011). Türkçe ses bilgisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi. Günay, K. (2010). Türkçenin Ses Bilgisi. Kesit Yayınları, İstanbul. Coşkun, M. V. (2010). Türkçenin ses bilgisi. IQ Kültür Sanat Yayıncılık. Vural, H., & Böler, T. (2011). Ses ve şekil bilgisi.

 
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11 P12 P13 P14 P15
Tüm 2 3 5 3 2 3 1 2 1 2 3 3 3 2 1
Ö1 1 3 5 3 3 2 1 1 2 1 2 2 3 2 1
Ö2 3 2 5 3 3 4 1 1 2 2 2 4 3 1 1
Ö3 2 4 5 3 2 4 2 4 1 2 3 3 4 2 1
Ö4 1 4 5 3 2 3 1 1 1 1 4 2 2 2 1
Ö5 4 3 5 3 2 2 2 1 1 2 2 2 1 1 1

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek

  
  https://obs.osmaniye.edu.tr/oibs/bologna/progCourseDetails.aspx?curCourse=281039&lang=tr