Dersin Ayrıntıları

Yarıyıl	Kodu	Adı	T+U+L	Kredi	AKTS	Son Güncelleme Tarihi
2	TDE158	Türkiye Türkçesi-II	2+0+0	2	3	17.02.2026

Dersin Detayları

Dersin Dili	Türkçe
Dersin Düzeyi	Lisans
Bölümü / Programı	Türk Dili ve Edebiyatı
Öğrenim Türü	Örgün Öğretim
Dersin Türü	Zorunlu
Dersin Öğretim Şekli	Yüz Yüze
Dersin Amacı	Bu dersin amacı, Türkiye Türkçesinin biçim (morfoloji) yapısını bilimsel yöntemlerle incelemek; kök, gövde, ek kavramlarını öğretmek; yapım ve çekim eklerini işlevleriyle birlikte değerlendirmek; sözcük türlerinin biçimbilimsel özelliklerini analiz edebilme becerisi kazandırmaktır. Öğrencilerin Türkçenin eklemeli yapısını kavramaları ve biçim bilgisi çözümlemesi yapabilmeleri hedeflenmektedir.
Dersin İçeriği	Biçimbilimin temel kavramları; biçim birim (morfem) kavramı; kök ve gövde türleri; yapım ekleri; çekim ekleri; isim ve fiil çekimi; çokluk, iyelik, hâl, tamlama ekleri; fiillerde zaman, kip ve kişi ekleri; birleşik zaman ve kip yapıları; fiilimsi ekleri; eklerin işlevsel ve yapısal sınıflandırılması; eklerin anlam ve görev özellikleri; Türkiye Türkçesinde yapım ve çekim süreçleri; biçimbilimsel çözümleme uygulamaları.
Dersin Yöntem ve Teknikleri	Anlatım yöntemi Soru-cevap Metin çözümleme Uygulamalı biçimbilim çözümlemeleri Ödev ve sunumlar
Ön Koşulları	Yok
Dersin Koordinatörü	Yok
Dersi Verenler	Dr. Öğr. Üyesi Murat DOĞAN muratdogan@osmaniye.edu.tr
Dersin Yardımcıları	Yok
Dersin Staj Durumu	Yok

Ders Kaynakları

Kaynaklar

Günay Karaağaç Türk Dil Bilgisi

Ders Notları

1. Biçimbilime Giriş

Dilbilgisinin bölümleri ve biçimbilimin yeri

Biçimbirim (morfem) kavramı

Serbest ve bağımlı biçimbirimler

Eklemeli dil yapısı ve Türkçenin tipolojik özellikleri

2. Kök ve Gövde Kavramı

İsim ve fiil kökleri

Basit, türemiş ve birleşik sözcükler

Gövde türleri

Yapı bakımından sözcük sınıflandırmaları

3. Yapım Ekleri

İsimden isim yapım ekleri

İsimden fiil yapım ekleri

Fiilden isim yapım ekleri

Fiilden fiil yapım ekleri

Yapım eklerinin işlevsel ve anlamsal özellikleri

Üretkenlik ve kalıplaşma

4. Çekim Ekleri

Çokluk eki

İyelik ekleri

Hâl ekleri

İlgi hâli ve tamlama yapıları

Eklerin görev ve anlam ilişkisi

5. Fiil Çekimi

Zaman kategorisi (geniş zaman, şimdiki zaman, görülen geçmiş zaman, öğrenilen geçmiş zaman, gelecek zaman)

Kip kategorisi (haber ve dilek kipleri)

Kişi ekleri

Birleşik zaman yapıları

Olumsuzluk ve soru biçimleri

6. Fiilimsiler

İsim-fiil ekleri

Sıfat-fiil ekleri

Zarf-fiil ekleri

Fiilimsilerin cümle içindeki görevleri

7. Eklerin İşlevsel Çözümlemesi

Biçim–anlam ilişkisi

Eklerin çok işlevliliği

Ek yığılması ve sıra düzeni

Türkçede biçimbilimsel çözümleme örnekleri

Ders Yapısı

Sosyal Bilimler

%100

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları

Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri

Yarıyıl Çalışmaları	Sayısı	Katkı
Ara Sınav	1	% 40
Yarıyıl Sonu Sınavı	1	% 60
Toplam :	2	% 100

AKTS Hesaplama İçeriği

İş Yükü	Sayısı	Süre	Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi	14	2	28
Sınıf Dışı Ç. Süresi	14	2	28
Ödevler	2	7	14
Sunum/Seminer Hazırlama	2	7	14
Ara Sınavlar	1	3	3
Yarıyıl Sonu Sınavı	1	3	3
Toplam İş Yükü			AKTS Kredisi : 3 90

Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:

Sıra No	Açıklama
1	Türkiye Türkçesinin biçimbilimsel yapısını ve temel kavramlarını (kök, gövde, ek, morfem vb.) tanımlar ve açıklar.
2	Yapım ve çekim eklerini işlevlerine göre ayırt eder ve sınıflandırır.
3	İsim ve fiil çekim sistemini (zaman, kip, kişi, hâl, iyelik vb.) çözümler.
4	Metinler üzerinde biçimbilimsel çözümleme yaparak elde ettiği bulguları bilimsel terminoloji ile ifade eder.

Ders Konuları

Hafta	Konu	Ön Hazırlık
1	Biçimbilime giriş, temel kavramlar.	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
2	Biçim birim (morfem), kök ve gövde kavramları	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
3	Kök türleri (isim ve fiil kökleri)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
4	Yapım ekleri (isimden isim, isimden fiil)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
5	Yapım ekleri (fiilden isim, fiilden fiil)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
6	Çekim eklerine giriş	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
7	İsim çekim ekleri (çokluk, iyelik)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
8	Hâl ekleri ve tamlama yapıları	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
9	Ara Sınav	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
10	Fiil çekim sistemi (zaman ekleri)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
11	Kip ve kişi ekleri	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
12	Birleşik zaman ve kip yapıları	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
13	Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil)	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.
14	Genel değerlendirme ve uygulamalı çözümleme	Zeynep Korkmaz; Türkiye Türkçesi Grameri, Ankara 2003.

Dersin Program Çıktılarına Katkısı

	P1	P2	P3	P7	P8	P9	P11	P12
Tüm	1	1	5	1	4	1	1	1
Ö1	1	1	5	1	4	1	1	1
Ö2	1	1	5	1	4	1	1	1
Ö3	1	1	5	1	4	1	1	1
Ö4	1	1	5	1	4	1	1	1

Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek

https://obs.osmaniye.edu.tr/oibs/bologna/progCourseDetails.aspx?curCourse=281049&lang=tr