Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
3TDE281Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı-I2+0+02301.12.2025

 
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Lisans
Bölümü / Programı Türk Dili ve Edebiyatı
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin amacı, Türkçenin tarih boyunca kullandığı yazı sistemlerini, alfabeleri ve yazım geleneklerini tarihsel, kültürel ve dilbilimsel bir bakış açısıyla tanıtmaktır.
Öğrenciler, Göktürk alfabesinden Latin alfabesine uzanan süreçte Türkçenin yazım tarihini, yazı-dil ilişkisini ve alfabe değişikliklerinin kültürel etkilerini öğrenirler.
Dersin ikinci yarısında öğrenciler, Karahanlı, Harezm, Eski Kıpçak, Eski Anadolu, Çağatay ve Osmanlı Türkçesi metinleri üzerinden Arap alfabesiyle bin yıl boyunca sürdürülen yazı geleneğini örneklerle inceleme olanağı bulurlar.
Dersin İçeriği Bu ders, Türkçenin tarih boyunca kullandığı yazı sistemlerini, alfabeleri ve yazım geleneklerini dönemsel bir bakışla incelemektedir.
Yazının ortaya çıkışı ve yazı sistemlerinin sınıflandırılmasıyla başlayan süreçte Göktürk (Orhun) ve Uygur alfabeleri ile Mani, Soğd ve Brahmi gibi sistemlerin Türkçeye etkileri ele alınır.
Arap alfabesinin Türk yazı geleneğine girişi ve bin yıl boyunca bu yazı sisteminin çeşitli Türk lehçelerinde (Karahanlı, Harezm, Eski Kıpçak, Eski Anadolu, Çağatay, Osmanlı) nasıl kullanıldığı metin örnekleriyle analiz edilir.
Dersin son bölümünde Harf Devrimi, Latin alfabesinin kabulü ve yazı–kimlik ilişkisi bağlamında Türkçenin çağdaş yazı sistemleri tartışılır.
Dersin Yöntem ve Teknikleri Anlatım, tarihî metin çözümlemeleri, belge incelemesi, karşılaştırmalı alfabe çalışmaları, sınıf tartışmaları, öğrenci sunumları.
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Yok
Dersi Verenler Dr. Öğr. Üyesi Murat DOĞAN muratdogan@osmaniye.edu.tr
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar - Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. - Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. - Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. - Ingeborg Baldauf, Schriftreform und Schriftwechsel bei den muslimischen Russland- und Sowjettürken (1850-1937): Ein Symptom ideengeschichtlicher und kulturpolitischer Entwicklungen, Akadémiai K., Budapest, 1993. - Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. - Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. - Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. - Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
Ders Notları Bu derste Türkçenin yazı tarihine ilişkin temel kavramlar, alfabe değişiklikleri, yazım ilkeleri ve tarihî dönem metinlerinden örnekler incelenir.
Vizeden sonraki haftalarda, Arap alfabesiyle yazılmış Karahanlı, Harezm, Eski Kıpçak, Eski Anadolu, Çağatay ve Osmanlı Türkçesi metinleri üzerinde yazım ve ses–harf ilişkileri uygulamalı olarak değerlendirilir.

Ders Yapısı
Sosyal Bilimler %100

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 14 2 28
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 2 28
Ödevler 2 7 14
Sunum/Seminer Hazırlama 2 8 16
Ara Sınavlar 1 2 2
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 2 2
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 3 90

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 Türk yazı tarihinin temel evrelerini ve alfabelerini tanımlar.
2 Alfabe değişimlerinin tarihî, kültürel ve siyasî nedenlerini açıklar.
3 Farklı dönemlerdeki yazım geleneklerini ve alfabeleri karşılaştırır.
4 Arap alfabesiyle yazılmış tarihî Türkçe metinleri temel düzeyde okur ve değerlendirir.
5 Yazı–dil–kimlik ilişkisini tarihî veriler üzerinden analiz eder.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Yazının ortaya çıkışı ve insanlık tarihindeki yeri Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
2 Alfabenin Kökeni ve Yayılışı Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
3 Türklerin ilk yazı izleri ve Orhun (Göktürk) alfabesi Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
4 Orhun Yazıtları: dil özellikleri, yazım ilkeleri ve örnek çözümlemeler Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
5 Uygur alfabesi ve yazı geleneği Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
6 Mani, Soğd ve Brahmi yazılarının Türkçeye etkisi Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
7 Arap alfabesinin kabulü ve Türk yazı geleneğine etkisi Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Orta Asya’dan Anadolu’ya Alfabeler, 29-30 Mayıs 2007, Eskişehir Bildiriler. Yayımlayanlar: Mehmet Ölmez, Fikret Yıldırım. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi 62, İstanbul: Eren Yayınevi, 2011. Annemarie von Gabain, Eski Türkçenin Grameri, 4. bs., Ankara: Türk Dil Kurumu, 2003. Róna-Tas, András. An Introduction to Turkology, Studia uralo-altaica, (33), Szeged, 1991. Ahmet Bican Ercilasun, Örneklerle Bugünkü Türk Alfabeleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
8 Ara sınav
9 Karahanlı Türkçesi metinlerinden hareketle yazım özellikleri Hacıeminoğlu, N. (2023). Karahanlı Türkçesi Grameri. Ankara: TDK Yay. Arat, R. R. (1979). Kutadgu Bilig: Metin (Vol. 1). Türk Dil Kurumu. Karahan, A. (2014). Karahanlı Türkçesi Yazı Dili Hangi Lehçeye Dayanıyordu?. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (Teke) Dergisi, 3(2).
10 Harezm Türkçesi metinlerinden hareketle yazım özellikleri Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Sağol, G. (1993). Harezm Türkçesi Satır Arası Kur’an Tercümesi: Giriş-Metin-Sözlük (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey)).
11 Eski Kıpçak Türkçesi metinlerinden hareketle yazım özellikleri Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006. Uçar, M. (2013). Güner, Galip, Kıpçak Türkçesi Grameri, Kesit Yayınları, İstanbul, 2013, 371 S. Dil Araştırmaları, 12(12), 297-301.
12 Eski Anadolu Türkçesi metinlerinden hareketle yazım özellikleri Özkan, M: (2013). Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi. İstanbul: Filiz Kitabevi
13 Çağatay Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi yazı sistemleri / metin okumaları Boltabayev, S. (2022). Ali Şir Nevayi Divanlarının Dibaceleri: (Giriş-Metin-Aktarma-Dizin-Tıpkıbasım). Ankara: Akçağ Yay.
14 Genel değerlendirme: Arap alfabesinin bin yıllık etkisi ve yazı-dil ilişkisi Talat Tekin, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Ankara: Simurg Yayınları, 1997. Talat Tekin, Mehmet Ölmez, Türk Dilleri-Giriş, 2. baskı, Yıldız Dil ve Edebiyat Dizisi, 2, İstanbul, 2003. Hatice Şirin User, Başlangıcından Günümüze Türk Yazı Sistemleri, Ankara: Akçağ Yayınları, 2006.
15 Final sınavı

 
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11 P12 P13 P14 P15
Tüm 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1
Ö1 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1
Ö2 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1
Ö3 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1
Ö4 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1
Ö5 5 5 1 2 3 2 5 3 2 1 1 1 1 1 1

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek

  
  https://obs.osmaniye.edu.tr/oibs/bologna/progCourseDetails.aspx?curCourse=281070&lang=tr