Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
2YRS116Şehir ve Bölge Planlama3+0+03427.06.2026

 
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Ön Lisans
Bölümü / Programı Yapı Ressamlığı
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin amacı, öğrencilerin şehir ve bölge planlamanın temel kavramlarını, tarihsel gelişimini ve temel terminolojisini hatırlamalarını; planlama kuramlarını ve kentsel gelişim süreçlerini açıklayarak anlamalarını; kentsel analiz ve değerlendirme tekniklerini kullanarak mekânsal verileri yorumlamalarını; kentsel mekânın oluşum süreçlerini ve planlama kararlarının kent üzerindeki etkilerini analiz etmelerini; farklı planlama yaklaşımlarını karşılaştırarak eleştirel biçimde değerlendirmelerini ve elde ettikleri bilgi ve analizlere dayanarak sürdürülebilir ve bütüncül planlama yaklaşımları geliştirmelerini sağlamaktır.
Dersin İçeriği Bu ders, şehir ve bölge planlamanın temel kavramlarını, tarihsel gelişimini ve planlama kuramlarını kapsamaktadır. Planlama düşüncesinin teorik çerçevesi içinde farklı yaklaşımlar ele alınarak kentsel ve bölgesel ölçekte planlama anlayışının zaman içerisindeki değişimi incelenir. Dersin önemli bileşenlerinden biri olan plan ve harita ilişkisi kapsamında, planlama sürecinde haritanın bir analiz, temsil ve karar verme aracı olarak kullanımı; mekânsal verilerin planlara aktarılması ve planların harita üzerinden okunması ele alınır. Ayrıca kentsel analiz ve değerlendirme teknikleri, mekânsal veri kullanımı ve planlama sürecinde karar verme mekanizmaları üzerinde durulur. Kentlerin fiziksel, sosyal ve ekonomik yapısının planlama sürecine etkileri tartışılırken, güncel kentsel kuramlar ve sürdürülebilirlik yaklaşımları da değerlendirilir. Öğrencilerin planlama pratiğini anlamalarını desteklemek amacıyla örnek kent çalışmaları üzerinden analiz ve değerlendirmeler yapılır.
Dersin Yöntem ve Teknikleri Bu ders, kuramsal ve uygulamalı bileşenleri bir arada içeren hibrit bir öğretim modeli ile yürütülmektedir. Temel kavramsal ve kuramsal çerçeve anlatım (ders sunumu) yöntemi ile aktarılırken, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmek amacıyla tartışma yöntemi aktif olarak kullanılmaktadır. Planlama kuramları, kentsel gelişim süreçleri ve plan–harita ilişkisi görsel materyaller ile plan ve harita örnekleri üzerinden desteklenerek mekânsal okuma ve yorumlama çalışmalarıyla pekiştirilmektedir. Ders kapsamında vaka analizi (case study) yöntemi ile farklı kent örnekleri incelenerek planlama kararlarının mekânsal ve toplumsal etkileri değerlendirilmektedir. Haftalık ders izlencesi doğrultusunda öğrencilere merkezi iş alanı, konut alanları, mücavir alan, mahalle ölçeği ve fonksiyonel analizler gibi temel kentsel analiz konularına ilişkin seçilmiş makale ve kitap bölümlerinin okunması ön hazırlık olarak önerilmekte; bu metinler üzerinden yürütülen tartışmalarla öğrencilerin akademik okuma, yorumlama ve analiz becerilerinin geliştirilmesi, ayrıca plan ve büyük ölçekli haritalar üzerinden kentsel alanları bölgeleme ve fonksiyonel analiz yapma becerilerinin kazandırılması hedeflenmektedir.
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Bölüm Başkanı Ali ÖZKAN https://akbis.osmaniye.edu.tr/profil-aliozkan aliozkan@osmaniye.edu.tr
Dersi Verenler Öğr. Gör. Dr. Şule DEMİR https://akbis.osmaniye.edu.tr/profil-suledemir suledemir@osmaniye.edu.tr
Dersin Yardımcıları Yok
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar Dersi veren öğretim elemanı ders materyalleri
Ders Notları Alkay, E., Akgün, A. A., Kerimoğlu, E., Koramaz, T. K., Kundak, S., Okumuş, G., & Özçevik, Ö. (2014). Şehir planlamada analiz ve değerlendirme teknikleri. Literatür Yayıncılık.
Aktaş, N. K., & Yirmibeşoğlu, F. (2023). Şehir ve bölge planlama. İstanbul Üniversitesi–Cerrahpaşa Yayınevi.
Bayhan, İ. H. (1969). Şehir planlaması. İskender Matbaası.
Dokumacı, T., & Polat, E. (2024). Türkiye’de yetki karmaşasının planlama süreçleri üzerinde yarattığı etkiler. Eskiz: Şehir ve Bölge Planlama Dergisi, 6(1), 26–44.
Duyguluer, F. (2004). Şehircilik ve planlama tarihinden: Doktor Emin Bey ve Edouard Joyant. Planlama, 55.
Ersoy, M. (2000). İmar planlarının kademelenmesi ve farklı ölçeklerdeki planlar arasındaki ilişki.
Ersoy, M. (2006). İmar düzenlememizde planlama kademeleri ve üst düzenleme planlama sistemi. Bölgesel Kalkınma ve Yönetişim Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 215–231.
Ersoy, M. (2007). Planlama kuramına giriş. Kentsel planlama kuramları içinde, 9–34.
Gülbitti, M., & Özüduru, B. H. (2020). Türkiye’deki bütünleşik kıyı alanları yönetimi süreçlerinin stratejik mekânsal planlama süreçleri ile ilişkili olarak değerlendirilmesi. Planlama Dergisi, 30(1), 36–53.
Gülümser, A. A. (Ed.). (2025). Şehir ve bölge planlamaya giriş. Akademisyen Kitabevi.
Journal of Planning. (2023). Planlama (Cilt 30, Sayı 1, ön sayfalar). TMMOB Şehir Plancıları Odası.
Keleş, R. (2016). Şehirciliğin kuramsal temelleri. Artcivic.
Parlak Biçer, Z. Ö. (Ed.). (2025). Şehir ve bölge planlama alanında araştırmalar ve değerlendirmeler (Haziran 2025). Gece Kitaplığı.
Tekeli, İ. (2025). Çeşitli planlama kademeleri ve tipleri arasındaki ilişkiler ve planlama organizasyonu üzerine düşünceler. Amme İdaresi Dergisi, 58(1).
Yetişkul, E. (2020). Kentler ve yeni kentsel kuramlar: Kentleşmeyi merkezine alan üç kuram üzerine. Planlama, 30(3).
Yılmaz, O., & Alkan, M. (2022). Arazi idaresi temel modeli planlama paketi geliştirilmesi için Türkiye mekânsal planlama sisteminin incelenmesi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 9(2), 150–165.

Ders Yapısı
Mühendislik Bilimleri %30
Mühendislik Tasarımı %30
Alan Bilgisi %40

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 14 3 42
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 5 70
Ara Sınavlar 1 1 1
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 1 1
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 4 114

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 Kentleri oluşturan doğal, mekânsal ve toplumsal katmanları tanımlar ve farklı kent örnekleri üzerinden kentleri çok boyutlu olarak analiz eder.
2 Kentlerin gelişimini yönlendiren faktörleri, süreçleri ve aktörleri açıklar ve tanımlar.
3 Türkiye ve dünyadaki güncel kentleşme ve planlama sorunlarını analiz eder ve bu sorunlara yönelik çözüm yaklaşımlarını değerlendirir.
4 Şehir ve bölge planlama ile mühendislik, mimarlık ve sosyal bilimler arasındaki disiplinler arası etkileşimi analiz eder ve bu alanların yapı ressamlığı uygulamalarına katkılarını değerlendirir.
5 Şehir ve bölge planlamanın temel kavramlarını, kuramsal yaklaşımlarını ve tarihsel gelişimini tanımlar.
6 Planlama kuramlarını kentsel gelişim süreçleri ile ilişkilendirerek yorumlar.
7 Plan ve harita ilişkisini analiz ederek mekânsal veriyi planlama bağlamında okur ve yorumlar.
8 Merkezi iş alanı, konut alanları, mücavir alan ve mahalle ölçeği gibi kentsel yapıları fonksiyonel olarak analiz eder.
9 Plan ve büyük ölçekli haritalar üzerinden kentsel alanları bölgeleme (zoning) ve temel fonksiyonel analizler yapar.
10 Seçilmiş akademik makale ve kitap bölümleri üzerinden yapılan tartışmalara katılarak eleştirel düşünme, akademik okuma ve yorumlama becerilerini geliştirir.
11 Planlama sürecinde yer alan yerel yönetimler ve bakanlık düzeyindeki kurum ve kuruluşları tanır ve bu kurumların planlama sistemindeki rollerini açıklar.
12 Şehir ve bölge planlamada kullanılan resmi belgeleri, plan türlerini ve idari/prosedürel süreçleri tanımlar; plan onay sürecinin aşamalarını açıklar ve şehir plancısının mesleki rolü ile kamu ve özel sektördeki görev ve sorumluluklarını açıklar.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Ders programının ve dersin işleniş yönteminin öğrencilere tanıtılması, Kent, kentleşme, şehir planlama, bölge planlama, kentsel tasarım, kentsel koruma, vb. gibi kavramların tanımları üzerinden konuya giriş yapılması Öğrencilerin şehir ve bölge planlamanın kapsamı, temel kavramları ve planlama disiplinine ilişkin temel kaynakları önceden incelemeleri beklenmektedir. Ders Notları – Şehir ve Bölge Planlamaya Giriş ve Temel Kavramlar
2 Kentleri oluşturan yapılar: Doğal çevre, yapılı çevre, toplumsal yapı, vb. ile bunların birbiri ile ilişkisi Kentsel yapılara farklı yaklaşımlar (arazi kullanımı, zonlama, karma kullanım, vb.) ve yöntem olarak planlamaya giriş (Planlamada analizler) Planlama kuramlarına giriş niteliğindeki kitap bölümleri ve temel makalelerin okunması önerilmektedir. Ders Notları – Planlama Kuramlarına Giriş ve Okuma Metinleri
3 Şehir planlama süreçlerinin temel aşamaları, Türkiye’de plan hiyerarşisi, yasal ve yönetsel yapı ile aktörler Kentleşmenin tarihsel gelişimi ve kent biçimlerinin dönüşümüne ilişkin metinlerin ve tarihsel kent haritalarının ön incelemesi yapılmalıdır. Ders Notları – Kentsel Gelişim Süreci ve Tarihsel Kent Haritaları İnceleme Dosyası
4 Kentsel makroform: Kentlerin mekânsal gelişim eğilimleri ve bunu etkileyen etmenler, farklı örnek kentler üzerinden anlatım Plan–harita ilişkisi, ölçek, lejant ve gösterim tekniklerine ilişkin temel kaynakların incelenmesi ve örnek planların gözden geçirilmesi beklenmektedir. Ders Notları – Plan ve Harita İlişkisi: Ölçek, Lejant ve Temsil Teknikleri
5 Planlama nosyonunun ortaya çıkışı ve kentsel planlama kuramlarına hızlı bir bakış: Erken dönem kent ütopyaları Kentleri oluşturan doğal, fiziksel ve sosyal katmanlara ilişkin okumalar yapılmalı ve farklı kent örnekleri önceden incelenmelidir. Ders Notları – Kentsel Katmanlar ve Mekânsal Okuma Örnekleri
6 Planlama nosyonunun ortaya çıkışı ve kentsel planlama kuramlarına hızlı bir bakış:Geleneksel kent kuramları (Eş merkezli çemberler kuramı, dilimler kuramı, çok merkezlilik kuramı, merkezi yerler kuramı, vb.) Merkezi iş alanı ve kentsel fonksiyonlara ilişkin makalelerin okunması ve örnek kent analizlerinin incelenmesi önerilmektedir. Ders Notları – Merkezi İş Alanı (MİA) ve Kentsel Fonksiyon Analiz Dosyası
7 Planlama nosyonunun ortaya çıkışı ve kentsel planlama kuramlarına hızlı bir bakış: Kapsamlı planlama, stratejik mekânsal planlama ve diğer güncel planlama kuramları Konut alanları, mahalle yapısı ve kentsel dokuya ilişkin temel okumaların yapılması ve örnek mahalle haritalarının incelenmesi beklenmektedir. Ders Notları – Konut Alanları ve Mahalle Ölçeği Harita Analizleri
8 Planlama nosyonunun ortaya çıkışı ve kentsel planlama kuramlarına hızlı bir bakış: Kapsamlı planlama, stratejik mekânsal planlama ve diğer güncel planlama kuramları Yerel yönetim sınırları, mücavir alan kavramı ve imar planlarına ilişkin temel mevzuat ve haritaların önceden incelenmesi önerilmektedir. Ders Notları – Mücavir Alan ve İdari Sınırlar Plan İnceleme Dosyası
9 Kent/kır ayrımı, doğal ve yapılı çevrenin kentlerde bir araya gelişi ve birbiri ile ilişkisi Arazi kullanımı ve fonksiyonel bölgeleme üzerine makalelerin okunması ve örnek fonksiyon haritalarının incelenmesi gerekmektedir. Ders Notları – Kentsel Fonksiyonel Analiz ve Arazi Kullanım Haritaları
10 Barınma ve konut: Yapı düzenleri, yapılaşma koşulları, farklı konut sunum biçimleri Planlama sürecinde yer alan yerel yönetimler ve bakanlıklara ilişkin mevzuat ve kurumsal yapıların ön incelemesi yapılmalıdır. Ders Notları – Planlama Sürecinde Kurumlar ve Mevzuat İnceleme Dosyası
11 Kentsel ulaşım: Planlamada ağlar yaklaşımı, ulaşım altyapısı, farklı ulaşım türleri, yol hiyerarşisi, komşuluk birimi tasarımı Nazım imar planı, uygulama imar planı ve planlama evraklarına ilişkin örnek dokümanların incelenmesi beklenmektedir. Ders Notları – Plan Türleri ve Resmi Planlama Evrakları İnceleme Dosyası
12 Kent ve Sosyal Yapı: Kentlileşme, demografi, farklı toplumsal gruplar, sosyo-mekansal ayrışma Başarılı ve başarısız planlama örneklerine ilişkin vaka çalışmalarının (case study) ön okuması yapılmalıdır. Ders Notları – Türkiye ve Dünyadan Planlama Vaka Analizleri
13 Planlama ve Afetler: Doğal afetler gözetilerek planlama yapılması, sakınım planlaması, güncel örnekler üzerinden anlatım Büyük ölçekli haritalar üzerinden bölgeleme ve mekânsal analiz örneklerinin incelenmesi ve ön değerlendirme yapılması beklenmektedir. Ders Notları – Büyük Ölçekli Haritalar Üzerinden Kentsel Analiz Uygulamaları
14 Planlama ilkeleri, planlamada etik ve kamu yararı kavramı, Harita Mühendisliği ve Şehir ve Bölge planlama meslek disiplinleri arası bağlantılar ve ortak çalışma alanları Öğrencilerin dönem boyunca işlenen konulara ilişkin genel tekrar yapmaları ve sunum hazırlıkları kapsamında seçtikleri kent/harita/proje örneklerini incelemeleri beklenmektedir. Ders Notları – Dönem Sonu Genel Değerlendirme ve Öğrenci Sunum Dosyaları

 
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10
Tüm 4 4 3 3 4 4 4 4 3 4
Ö1 3 3 3 4 4 4 3 3 2 4
Ö2 3 4 3 4 3 3 4 4 3 3
Ö3 4 4 2 2 2 4 4 4 3 3
Ö4 4 3 3 3 4 4 4 5 3 3
Ö5
Ö6
Ö7
Ö8 4 5
Ö9 4 4 5 4
Ö10
Ö11
Ö12 4 5 5

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek

  
  https://obs.osmaniye.edu.tr/oibs/bologna/progCourseDetails.aspx?curCourse=290607&lang=tr&curProgID=5819