Dersin Ayrıntıları
YarıyılKoduAdıT+U+LKrediAKTSSon Güncelleme Tarihi
1HRM815COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ DESTEKLİ ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR ANALİZİ3+0+03628.04.2026

 
Dersin Detayları
Dersin Dili Türkçe
Dersin Düzeyi Yüksek Lisans
Bölümü / Programı Harita Mühendisliği Tezli Yüksek Lisans
Öğrenim Türü Örgün Öğretim
Dersin Türü Seçmeli
Dersin Öğretim Şekli Yüz Yüze
Dersin Amacı Bu dersin amacı; Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)’nin mekânsal analiz fonksiyonları ile çok ölçütlü mekânsal karar analizi (ÇÖMKA) kavramlarının bütüncül olarak kavranmasını sağlamaktır. Bu kapsamda öğrencilerin; çok ölçütlü mekânsal karar analizinde ölçütlerin belirlenmesi, ağırlıklandırılması, uygun karar kurallarının uygulanması ve CBS ortamında duyarlılık analizlerinin yapılandırılması süreçlerini öğrenmeleri hedeflenmektedir.Ayrıca ders kapsamında gerçekleştirilecek uygulamalar ve proje çalışmaları ile öğrencilerin CBS ile çok ölçütlü karar analizi yöntemlerini entegre edebilmeleri ve bir mekânsal karar problemini, tanımlama aşamasından analizlerin yapılandırılmasına kadar sistematik bir yaklaşımla çözebilmeleri amaçlanmaktadır.
Dersin İçeriği Bu ders; CBS’nin mekânsal karar verme süreçlerine sağladığı katkıyı temel alarak, mekânsal veri ve bilgi kavramları ile karar verme arasındaki ilişkiyi ele almaktadır. Ders kapsamında; mekânsal problemler ve CBS’nin karar verme sürecindeki rolü, çok ölçütlü mekânsal karar analizinin kuramsal çerçevesi, değerlendirme ölçütlerinin belirlenmesi ve ağırlıklandırılması, karar kurallarının uygulanması ve duyarlılık analizi kavramı incelenmektedir.

Ayrıca, CBS ortamında duyarlılık analizlerinin yapılandırılması, mekânsal karar destek sistemlerinin (MKDS) geliştirilmesi ve çok ölçütlü karar analizi yöntemlerinin CBS ile entegrasyonu konuları teorik ve uygulamalı olarak ele alınmaktadır.
Dersin Yöntem ve Teknikleri Teorik anlatım
Uygulamalı Eğitim
Proje Tabanlı Öğrenme
Ön Koşulları Yok
Dersin Koordinatörü Doç. Dr. Selim Serhan YILDIZ https://akbis.osmaniye.edu.tr/@serhan serhan@osmaniye.edu.tr
Dersi Verenler Doç. Dr. Selim Serhan YILDIZ https://akbis.osmaniye.edu.tr/@serhan serhan@osmaniye.edu.tr
Dersin Yardımcıları Doç. Dr. - - -
Dersin Staj Durumu Yok

Ders Kaynakları
Kaynaklar Longley, P.A., Goodchild, M.F., Maguire, D.J., and Rhind, D.W., 2011. Geographic Information Systems and Sciences, John Wiley & Sons, Inc.
Malczewski, J., 1999. GIS and Multicriteria Decision Analysis, John Wiley and Sons Inc. U.S.A. ISBN: 0471329444.
Nyerges, T.L., Jankowski, P., 2010. Regional and Urban GIS: A Decision Support Approach, The Guilford Press, ISBN 978-1-60623-336-8 NY, USA
Sugumaran, R., and Degroote, J., 2011. Spatial Decision Support Systems: Principles and Practices. Taylor and Francis Group, LLC. CRC Press.
Triantaphyllou, E., 2000. Multi-criteria Decision Making Methods: A Comparative Study, Applied Optimization Series, Vol. 44, Kluwer Academic Publishers, ISBN 0-7923-6607-7, Netherlands.
Ders Notları Er, F., & Yıldız, E. Çok kriterli karar verme ve Coğrafi Bilgi Sistemi. Nisan Kitabevi.
Malczewski, J., 1999. GIS and Multicriteria Decision Analysis, John Wiley and Sons Inc. U.S.A. ISBN: 0471329444.
Ders notları
Yomralıoğlu, T. (2005). Coğrafi Bilgi Sistemleri: Temel kavramlar ve uygulamalar. Akademi Kitabevi.

Ders Yapısı
Matematik ve Temel Bilimler %20
Mühendislik Tasarımı %20
Alan Bilgisi %60

Planlanan Öğrenme Aktiviteleri ve Metodları
Etkinlikler ayrıntılı olarak "Değerlendirme" ve "İş Yükü Hesaplaması" bölümlerinde verilmiştir.

Değerlendirme Ölçütleri
Yarıyıl Çalışmaları Sayısı Katkı
Ara Sınav 1 % 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 % 60
Toplam :
2
% 100

 
AKTS Hesaplama İçeriği
İş Yükü Sayısı Süre Toplam İş Yükü (Saat)
Ders Süresi 14 3 42
Sınıf Dışı Ç. Süresi 14 3 42
Ara Sınavlar 1 40 40
Yarıyıl Sonu Sınavı 1 45 45
Toplam İş Yükü   AKTS Kredisi : 6 169

 
Dersin Öğrenme Çıktıları: Bu dersin başarılı bir şekilde tamamlanmasıyla öğrenciler şunları yapabileceklerdir:
Sıra NoAçıklama
1 CBS ve çok ölçütlü mekânsal karar analizi kavramlarını açıklar.
2 Mekânsal karar problemlerinde uygun ölçütleri belirler ve ağırlıklandırma yöntemlerini uygular.
3 Farklı karar verme yöntemlerini (AHP, TOPSIS vb.) karşılaştırarak uygun yöntemi analiz eder.
4 CBS ortamında çok ölçütlü mekânsal karar analizi ve duyarlılık analizlerini tasarlar ve uygular.

 
Ders Konuları
HaftaKonuÖn HazırlıkDökümanlar
1 Genel giriş ve ders tanıtımı. Mekansal veri, mekansal bilgi ile mekansal karar verme sürecine giriş. Bilgi ve karar verme ilişkisi. Karar matrisleri. Mekansal etkileşim matrisleri. Mekansal kararların çeşitliliği. Ödevler ile dönem projesi konularının belirlenmesi. - Ders notları
2 Karar vermede mekansal analizin önemi. Mekansal karar verme problemleri. CBS'nin mekansal analiz fonksiyonlarının belirli karar verme süreçlerine göre oluşturulması. Örnek çalışmalar. - Ders notları
3 CBS’nin karar verme sürecinin üç evresinde kullanımı: Bilgi, tasarım, seçim evreleri ve CBS’nin bu evrelerdeki rolü. Karar destek sistemi olarak mekansal analiz ve CBS. Çok ölçütlü karar analizine giriş. - Ders notları
4 Çok ölçütlü mekansal karar analizinin genel çerçevesi. Bireysel ve grup karar verme yaklaşımları. Girdi-çıktı yaklaşımı ile değer ve alternatif odaklı yaklaşımlar. Çok ölçütlü mekansal karar analizinde değerlendirme ölçütleri. Değerlendirme ölçütlerinin tanımlanması ve seçim teknikleri. - Ders notları
5 CBS yardımıyla ölçüt haritalarının üretimi (Doğrusal Ölçek Dönüşümü, Değer/Fayda Fonksiyonu Yaklaşımları, Fuzzy Üyelik Fonksiyonu Yaklaşımları). Çok ölçütlü mekansal karar analizinde karar seçenekleri ve kısıtlar. Düzenlenebilir alan birimi problemi yaklaşımı. - Ders notları
6 Çok ölçütlü mekansal karar analizinde ölçütlerin ağırlıklandırılması. Ağırlıklandırma yöntemleri: Sıralama yöntemi, Puanlama yöntemi, İkili Karşılaştırma Yöntemi, Değiş-tokuş Analizi Yöntemi ve ilgili örnek uygulamalar. Ağırlıklandırma yöntemlerin karşılaştırılması. - Ders notları
7 Çok ölçütlü karar kuralları: Basit toplamlı ağırlıklandırma yöntemi, Ağırlıklı çarpım yöntemi, Değer/fayda fonksiyonu temelli yaklaşımlar, TOPSIS yöntemi, ELECTRE yöntemi, Analitik hiyerarşi yöntemi (AHY)’ne giriş ve çok ölçütlü karar kurallarının karşılaştırılması. - Ders notları
8 AHY’nin temelleri: Karar probleminin hiyerarşik olarak yapılandırılması, İkili bazda karar elemanlarının karşılaştırılması ve tutarlılık oranı (TO)’nun belirlenmesi, Önceliklerin sentezlenmesi. AHY’nin bir örnek üzerinde yapılandırılması. - Ders notları
9 Duyarlılık analizi kavramı ve CBS ortamında duyarlılık analizlerinin yapılandırılması. - Ders notları
10 Mekansal karar destek sistemlerinin (MKDS) temelleri. MKDS’nin gelişim aşamaları - Ders notları
11 MKDS’nin bileşenleri. Çok ölçütlü MKDS’nin yapılandırılması. Gevşek yapılı bağlaşım. Sıkı yapılı bağlaşım. Tam bağlaşım. Çok ölçütlü MKDS uygulama örnekleri - Ders notları
12 Örnek uygulamalar: AHY ve TOPSIS’in CBS ile entegrasyonu. Problemin tanımlanması, ölçütlerin belirlenmesi, ağırlıklandırılması, CBS ortamında analizi ve duyarlılık analizlerinin yapılandırılması. - Ders notları
13 Örnek uygulamalar: AHY ve TOPSIS’in CBS ile entegrasyonu. Problemin tanımlanması, ölçütlerin belirlenmesi, ağırlıklandırılması, CBS ortamında analizi ve duyarlılık analizlerinin yapılandırılması. - Ders notları
14 ÇÖMKA sürecinin bütüncül uygulanması

 
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
Dersin Program Çıktılarına Katkısı
P1 P2 P3 P4 P5 P6 P7 P8 P9 P10 P11
Tüm 5 5 5 4 5 5 3 4 5 4 4
Ö1 5 5 5 4 5 5 3 4 5 4 4
Ö2 5 5 5 4 5 5 3 4 5 4 4
Ö3 5 5 5 4 5 5 3 4 5 4 4
Ö4 5 5 5 4 5 5 3 4 5 4 4

  Katkı Düzeyi: 1: Çok Düşük 2: Düşük 3: Orta 4: Yüksek 5: Çok Yüksek

  
  https://obs.osmaniye.edu.tr/oibs/bologna/progCourseDetails.aspx?curCourse=301704&lang=tr